Temettu Haccı Adım Adım
Önce umre, sonra hac: Türk hacıların çoğunun yaptığı hac
Temettu haccında aynı yılın hac aylarında önce umre yapılıp ihramdan çıkılır, sonra 8 Zilhicce'de hac için yeniden ihrama girilir. Bir mevsimde hem umre hem hac yapma nimetine şükür olarak kurban kesmek vaciptir.
1. Hazırlık ve mikat
Yola çıkmadan önce temizlenir, ihram kıyafetine bürünür ve hangi mikattan ihrama gireceğinizi öğrenirsiniz.
Temettu haccı, aynı yılın hac aylarında önce umre yapıp ihramdan çıkmak, sonra Arafat'a çıkmadan önce hac için yeniden ihrama girmektir. Temettu haccını Harem ve Hıll bölgesi dışında yaşayanlar, yani afakiler yapabilir. Türkiye'den gidenler afakidir.
Temettu haccının geçerli olması için umrenin ve haccın aynı yılın hac aylarında yapılması gerekir. Hanefî mezhebine göre umreden sonra memlekete dönen kimse yeniden umre yapmazsa haccı temettu değil ifrad olur.
İhrama girmeden önce hazırlık yaparsınız: gerekiyorsa saç, sakal, tırnak ve vücut temizliği; temizlik amacıyla gusül veya abdest; bedene güzel koku. Erkekler dikişli elbiselerini çıkarıp izar ve ridaya bürünür, arkası ve üstü açık terlik giyer. Kadınlar normal elbiseleri ve başörtüleriyle kalır, yalnızca yüzlerini açık tutar.
Mikat konusunda kafilenizin programına dikkat ediniz:
• Önce Medine'ye gidiyorsanız, Mekke'ye geçerken Zülhuleyfe'de (Ebyâr-ı Ali) ihrama girersiniz.
• Doğrudan Cidde'ye uçuyorsanız, Cidde mikatın içinde kaldığı için ihrama Türkiye'de, havalimanında veya uçak mikat hizasına varmadan girersiniz.
Kerahet vakti değilse iki rekât ihram namazı kılarsınız.
2. Umre için ihram, niyet ve telbiye
Temettu haccında önce yalnızca umreye niyet eder ve telbiye getirirsiniz.
Temettu haccı yapan kimse ilk olarak umre için ihrama girer. Bu aşamada hacca değil, yalnızca umreye niyet edilir.
İhram namazından sonra, mikat sınırını geçmeden niyetinizi kalben belirler ve dilinizle de söylersiniz: "Allâhümme innî ürîdü'l-umrete fe yessirhâ lî ve tekabbelhâ minnî." Ardından telbiye getirirsiniz. Niyet ve telbiye Hanefî mezhebine göre ihramın iki farzıdır. Böylece ihrama girmiş olursunuz ve ihram yasakları başlar.
Kâbe'ye varıncaya kadar her fırsatta telbiye, tekbir, tehlil ve salavat getirirsiniz. Erkekler bunları yüksek sesle, kadınlar ise seslerini yükseltmeden söyler.
Bundan sonra koku sürünmek; erkeklerin dikişli elbise, çorap ve ayakkabı giymesi ve başını örtmesi; erkek ve kadının yüzünü örtmesi; saç, sakal ve tüy gidermek; tırnak kesmek; cinsel ilişki ve şehvetle yakınlaşma; kavga, tartışma ve kötü söz; kara hayvanlarını avlamak ve Harem bölgesinde kendiliğinden biten bitkileri koparmak yasaktır.
Kokusuz sabunla yıkanmak, ihram örtüsünü değiştirmek, şemsiye kullanmak, saat, gözlük ve kemer takmak, tıbbi maske kullanmak ise caizdir.
3. Mekke'ye varış ve Kâbe'yi ilk görüş
Otelinize yerleşip dinlendikten sonra abdestli olarak, dua ederek Mescid-i Haram'a girersiniz.
Mekke'ye yaklaşıp Harem bölgesine girdiğinizde dua etmek, Mekke'ye abdestli girmek sünnet, gündüz girmek müstehaptır.
Otelinize yerleşip dinlendikten sonra mümkünse boy abdesti, değilse abdest alarak Mescid-i Haram'a gidersiniz. Yolda tekbir, tehlil ve salavat getirirsiniz. Mescide sağ ayakla, tevazu ile girer ve giriş duasını okursunuz.
Beytullah'ı ilk gördüğünüzde üç defa tekbir ve tehlil getirir, Kâbe'yi görünce okunan duayı okursunuz. Bildiğiniz diğer duaları da yapabilirsiniz.
Umre tavafına başlamadan önce telbiyeyi kesersiniz.
Temettu haccı yapan kimse kudüm tavafı yapmaz. Mekke'ye varınca yapacağınız ilk tavaf umre tavafıdır.
Mescid-i Haram'ın kapıları numaralıdır. Girdiğiniz kapıyı, otelinizin yönünü ve kafilenizle buluşma noktanızı mutlaka öğreniniz. Yorgunsanız ve kalabalık çok fazlaysa, umre tavafını kafile görevlinizin önereceği daha sakin bir saate bırakabilirsiniz; ihramdan çıkmadığınız sürece umre tavafını herhangi bir vakitte yapabilirsiniz.
4. Umre tavafı
Hacerü'l-esved hizasından başlayıp Kâbe'yi solunuza alarak Hatîm'in dışından yedi şavt tavaf edersiniz.
Umre tavafı, umrenin rüknüdür. Hanefîlere göre ilk dört şavtı farz, yediye tamamlamak vaciptir. Tavafı abdestli yapmak, avret yerlerini örtmek, Kâbe'yi sola almak, Hacerü'l-esved hizasından başlamak, Hatîm'in dışından dolanmak ve gücü yetenin yürüyerek tavaf etmesi vaciptir.
Tavafın yapılışı:
• Erkekler ıztıba yapar: ridanın bir ucu sağ koltuk altından geçirilip sol omuz üzerine atılır.
• Hacerü'l-esved hizasında umre tavafına niyet edersiniz.
• Hacerü'l-esved'e dönüp ellerinizi kaldırarak "Bismillâhi Allâhü ekber" der, istilam eder ve el içinizi öpersiniz.
• Kâbe'yi solunuza alarak yürürsünüz. Her şavtın sonunda istilamı tekrarlarsınız.
• Erkekler ilk üç şavtta, kalabalık izin verirse, remel yapar.
Tavaf boyunca bildiğiniz duaları okur, tekbir ve tehlil getirir veya Kur'an okursunuz. Kâbe'nin kapısı hizasında, Rükn-i Yemânî ile Hacerü'l-esved arasında okunması müstehap olan dualar vardır.
Kadınlar ıztıba ve remel yapmaz, tenha yerlerden tavaf etmeye çalışır. Âdetli kadınlar tavaf yapmaz; bu durum için "Kadınlar için özel durumlar" adımına bakınız.
5. Tavaf namazı ve zemzem
Tavaftan sonra iki rekât tavaf namazı kılar, zemzem içer ve Hacerü'l-esved'i istilam edersiniz.
Tavaf bitince erkekler sağ omuzlarını örter; tavaf namazını omuz açık kılmak mekruhtur.
İmkân bulursanız Mültezem'de ve Hatîm'de dua edersiniz. Sonra, kerahet vakti değilse, iki rekât tavaf namazı kılarsınız. Bu namazı Makam-ı İbrahim'in arkasında kılmak sünnettir; ancak kalabalıkta mescidin uygun bir yerinde kılmanız daha doğrudur. Birinci rekâtta Kâfirûn, ikinci rekâtta İhlâs suresi okunur. Namazdan sonra dua edersiniz. Hanefîlere göre tavaf namazı vaciptir; terk eden günahkâr olur, ancak dem gerekmez.
Ardından zemzem içmeniz sünnettir. Kıbleye dönerek, euzü besmele ile içer ve faydalı ilim, bol rızık ve şifa için dua edersiniz. Zemzem ile abdest alınabilir, ancak necaset temizliğinde kullanılmaz.
Sa'ye geçmeden önce Hacerü'l-esved hizasına gelip onu istilam etmek sünnettir. Sonra Safa tepesine yönelirsiniz.
6. Umrenin sa'yi
Safa'dan başlayıp Merve'de bitirerek dört gidiş ve üç dönüşle yedi şavt sa'y yaparsınız.
Sa'y, umrenin vacibidir ve mutlaka ihramdan çıkmadan, geçerli bir tavaftan sonra yapılır. Tavafın hemen ardından ara vermeden yapmak sünnettir.
Safa'ya yaklaşırken Bakara suresinin 158. ayetini okursunuz. Kâbe'yi görebileceğiniz kadar Safa tepesine çıkar, Kâbe'ye döner ve umrenin sa'yine niyet edersiniz. Tekbir ve tehlil getirip ellerinizi kaldırarak dua edersiniz.
Sonra Merve'ye doğru yürürsünüz. Yeşil ışıklarla işaretlenmiş bölümde erkekler hervele yapar, yani canlı ve hızlı adımlarla yürür. Merve'ye varınca yine Kâbe'ye dönüp tekbir, tehlil ve dua edersiniz. Bu bir şavttır. Merve'den Safa'ya dönüş ikinci şavttır. Yedinci şavt Merve'de tamamlanır. Sa'yi bitirince Merve'de dua edersiniz.
Sa'y boyunca tekbir, tehlil, tesbih, tahmid, dua veya Kur'an ile meşgul olursunuz.
Gücü yetenin sa'yi yürüyerek yapması vaciptir; mazereti olanlar tekerlekli sandalye kullanabilir. Hanefîlere göre ilk dört şavt rükün, son üç şavt vaciptir; eksik bırakılan her şavt için bir fitre miktarı sadaka gerekir. Kadınlar hervele yapmaz.
7. Tıraş ve ihramdan çıkış
Sa'yden sonra saçlarınızı tıraş ettirir veya kısaltırsınız; umreniz tamamlanır ve bütün ihram yasakları kalkar.
Umrenin sa'yini bitirdikten sonra berberde, otelde veya evde saçlarınızı tıraş ettirir ya da kısaltırsınız. Böylece ihramdan çıkar ve umrenizi tamamlamış olursunuz. Temettu haccına adını veren de budur: Umreden sonra hacca kadar ihram yasaklarından kurtulup normal hayattan yararlanmak.
Erkekler için saçların tamamını dipten tıraş etmek en faziletlisidir. Hanefî mezhebine göre vacip olan en az miktar, başın dörtte birinin tıraş edilmesi veya kısaltılmasıdır. Saçı dökülmüş olanlar tıraş makinesini başlarının üzerinde gezdirir.
Kadınlar saçlarını tıraş etmez; saçlarının ucundan parmak ucu kadar keserek ihramdan çıkarlar.
Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed'e göre tıraşın Harem bölgesinde olması vaciptir; tıraşınızı Mekke'de yapınız.
Unutmayınız: Temettu haccı yapan kimse, hac günleri gelmeden memleketine dönerse, Hanefî mezhebine göre temettusu bozulur. Bu yüzden umreden sonra hacca kadar Hicaz bölgesinde kalırsınız. Normal kıyafetlerinizi giyebilir, koku sürünebilirsiniz.
8. Mekke'de hacca kadar beklemek
Umreden sonra 8 Zilhicce'ye kadar vaktinizi ibadetle, tavafla ve hac hazırlığıyla geçirirsiniz.
Umresini yapan kimse, Arafat'a çıkacağı terviye gününe (8 Zilhicce) kadar Mekke'de ihramsız olarak bekler. Bu günler hayatınızın en kıymetli günlerindendir.
Bu sürede şunlara gayret ediniz:
• Beş vakit namazı mümkün olduğunca Mescid-i Haram'da cemaatle kılmak.
• Bolca nafile tavaf yapmak. Diyanet ilmihaline göre Mekke'de bulunanlar için bir umreye harcanacak süre kadar nafile tavaf yapmak, nafile umreden daha faziletlidir.
• Kur'an okumak, dua, zikir ve tövbe ile meşgul olmak.
• Haccın menasikini, kafilenizin din görevlisinden yeniden öğrenmek.
Çarşı pazar dolaşarak veya otelde boş oturarak bu vakitleri harcamamak gerekir.
Zilhicce'nin ilk günlerinde hac için Mina ve Arafat'a gidiş programını kafilenizden öğreniniz. Teşrik tekbiri arefe günü sabah namazından itibaren başlar; ayrıntıları ilgili adımda bulacaksınız.
Kadınlar bu günlerde âdet görürse namaz kılmaz, tavaf yapmaz, ama dua, zikir ve diğer ibadetlerle meşgul olabilir.
9. Hac için ihram ve Mina
Terviye günü bulunduğunuz yerde hac için ihrama girer, telbiye getirir ve Mina'ya veya doğrudan Arafat'a hareket edersiniz.
Terviye günü (8 Zilhicce) temettu haccı yapan kimse, Mekke'de bulunduğu yerde hac için ihrama girer. Yeniden mikata gitmek gerekmez.
İhram hazırlığını umrede olduğu gibi yaparsınız: temizlik, gusül veya abdest, ihram kıyafeti. Kerahet vakti değilse iki rekât ihram namazı kılarsınız. Ardından "Allâhümme innî ürîdü'l-hacce fe yessirhü lî ve tekabbelhü minnî" diyerek hacca niyet eder ve telbiye getirirsiniz. Böylece hac ihramına girmiş olursunuz ve ihram yasakları yeniden başlar.
Bayramın birinci günü Akabe cemresine ilk taşı atıncaya kadar her fırsatta telbiye, tekbir, tehlil ve salavat getirirsiniz.
Terviye günü Mina'ya gidip geceyi orada geçirmek ve arefe sabahı Arafat'a çıkmak sünnettir. Ancak günümüzde izdiham nedeniyle hacılar çoğunlukla terviye günü veya gecesi otobüslerle doğrudan Arafat'a götürülmektedir. Bu sünnetin terki ceza gerektirmez; kafilenizin programına uyunuz.
Dilerseniz, vakit de müsaitse, hac ihramına girdikten sonra nafile bir tavaf yapıp ardından haccın sa'yini Arafat'tan önce yapabilirsiniz. Bu durumda bayramda ziyaret tavafından sonra yeniden sa'y yapmazsınız. Hac ihramına girmeden haccın sa'yi yapılamaz.
10. Arafat vakfesi
Arefe günü öğle vaktinden itibaren Arafat sınırları içinde bulunur, güneş batıncaya kadar dua ve ibadetle vakfe yaparsınız.
Arafat vakfesi haccın en önemli rüknüdür. Arefe günü (9 Zilhicce) güneşin tepe noktasından geçmesinden (zeval) bayram sabahı fecir vaktine kadar Arafat sınırları içinde kısa bir süre bile bulunan kimse vakfeyi yapmış olur. Bu süre içinde Arafat'ta hiç bulunamayan kimse haccı kaçırmış olur.
Öğle vaktine kadar çadırınızda namaz, Kur'an, dua, zikir ve tövbe ile meşgul olursunuz; yapılan vaazları dinlersiniz. Abdestli bulunmaya özen gösterirsiniz.
Öğle vakti girince öğle ile ikindi namazları öğle vaktinde birleştirilerek kılınır (cem-i takdim). Ezandan sonra öğlenin ilk sünneti, sonra kametle öğlenin farzı, yeniden kametle ikindinin farzı kılınır; iki farz arasında namaz kılınmaz. Ebû Hanîfe'ye göre bu birleştirme, Nemire Mescidi'nde imamla kılınana bağlıdır; Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed'e göre çadırlarda da yapılabilir. Kafilenizin din görevlisinin uygulamasına uyunuz.
Namazdan sonra ayakta, kıbleye dönerek vakfe yaparsınız. Güneş batıncaya kadar telbiye, tekbir, tehlil, istiğfar ve dua ile meşgul olursunuz. Güneş batmadan Arafat sınırlarından mazeretsiz çıkmak dem gerektirir. Akşam namazı Arafat'ta ve yolda kılınmaz; Müzdelife'de yatsıyla birlikte kılınır.
Âdetli ve lohusa kadınlar da vakfeyi yapar; vakfe için abdest şartı yoktur.
11. Müzdelife vakfesi
Güneş battıktan sonra Müzdelife'ye gelir, akşam ile yatsıyı birlikte kılar, geceyi geçirir ve sabah vakfe yaparsınız.
Arafat'ta güneş battıktan sonra Müzdelife'ye hareket edersiniz. Müzdelife'ye ulaşınca uygun bir yere yerleşir, akşam ile yatsı namazlarını yatsı vaktinde birleştirerek kılarsınız (cem-i te'hîr). İki namaz bir ezan ve bir kametle kılınır; aralarında sünnet kılınmaz. Yatsının son sünneti ile vitir ardından kılınır.
Geceyi Müzdelife'de namaz, dua, zikir ve Kur'an ile geçirmek sünnettir. Bayramın birinci günü Akabe cemresine atacağınız yedi taşı burada toplamanız müstehaptır. Taşlar nohut büyüklüğünde ve temiz olmalıdır.
Hanefî mezhebine göre Müzdelife vakfesi vaciptir ve vakti bayram sabahı fecr-i sâdıktan güneş doğuncaya kadardır. Bu sürede kısa bir an burada bulunmak yeterlidir. Sabah namazını erkenden kılar, ayakta kıbleye dönerek telbiye, tekbir, dua ve istiğfar ile vakfe yaparsınız. Ortalık iyice aydınlanınca, güneş doğmadan Mina'ya hareket edersiniz.
Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre izdiham, yaşlılık, hastalık gibi mazeretler nedeniyle Müzdelife'den gece yarısından önce ayrılmak zorunda kalanlara ceza gerekmez. Şâfiî ve Hanbelîlere göre vakfe gece yarısından sonra başlar; ihtiyaç durumunda bu görüşle amel edilebilir. Mazeretsiz olarak Müzdelife vakfesini terk etmek dem gerektirir.
12. Akabe cemresine taş atmak
Bayramın birinci günü yalnızca Akabe (büyük) cemresine yedi taş atarsınız; ilk taşla birlikte telbiye sona erer.
Bayramın birinci günü Müzdelife'den Mina'ya geldiğinizde eşyanızı çadıra bırakır, uygun bir zamanda Akabe cemresine gidersiniz. Bu gün yalnızca büyük şeytan denilen Akabe cemresine yedi taş atılır.
Taş atmanın yapılışı:
• Taşı sağ elin baş parmağı ile işaret parmağının uçları arasında tutarsınız.
• Her taşı atarken "Bismillâhi Allâhü ekber" ve devamındaki duayı okursunuz.
• Taşları birer birer, el ile fırlatarak atarsınız. Hepsi birden atılırsa tek taş sayılır.
• Taşın cemreye isabet etmesi veya hemen dibine düşmesi gerekir.
• Yedi taş bitince beklemeden oradan uzaklaşırsınız; dua yürürken yapılır.
Akabe cemresine ilk taşı attığınızda telbiyeyi kesersiniz.
Hanefîlere göre bu günün taşlarını atma vakti bayramın birinci günü fecirden başlar ve ikinci günün fecrine kadar sürer; kuşluk vakti atmak sünnettir. Din İşleri Yüksek Kurulu, günümüzün izdiham ve organizasyon şartları sebebiyle Şâfiî ve Hanbelîlerin gece yarısından itibaren taş atılabileceği görüşüyle de amel edilebileceğini bildirmiştir.
Sağlığı yerinde olan kimse taşlarını bizzat atmalıdır. Hastalık, yaşlılık ve izdihamdan zarar görecek kadar zayıflık gibi meşru mazereti olanlar vekâletle attırabilir. Vekil önce kendi taşlarını, sonra vekil olduğu kişinin taşlarını atar.
13. Şükür kurbanı (hedy)
Temettu haccı yapan, bir mevsimde hem umre hem hac yapmanın şükrü olarak Harem bölgesinde kurban keser veya kestirir.
Temettu ve kıran haccı yapanların şükür kurbanı (hedy) kesmesi vaciptir. Bu kurban, bir hac mevsiminde hem umre hem hac yapma imkânına şükür olarak kesilir. Kurban bayramında memlekette kesilen kurbandan ayrı bir ibadettir.
Kurbanın kesileceği yer ve zaman:
• Hedy kurbanının Harem bölgesinde kesilmesi vaciptir; Harem dışında kesilen hedy geçerli olmaz. Mina'da kesilmesi daha faziletlidir.
• Kesim vakti bayramın birinci günü fecirden başlar. Ebû Hanîfe'ye göre bayramın üçüncü günü güneş batıncaya kadar kesilmesi vaciptir.
Kurban koyun veya keçi olabilir ya da deve veya sığırın yedide birine ortak olunabilir. Kurbanı bizzat kesebilir veya vekâlet yoluyla kestirebilirsiniz. Türk hacılar için kurbanlar genellikle organizasyonun bildirdiği şekilde vekâletle kestirilir. Bu kurbanın etinden kendiniz de yiyebilirsiniz.
Kurban alma imkânı bulamayan kimse, üç günü hac sırasında, yani ihrama girdikten sonra ve bayramdan önce (Hanefîlere göre umre ihramından sonra da tutulabilir); yedi günü de memlekete döndükten sonra olmak üzere on gün oruç tutar (Bakara 2/196).
Ebû Hanîfe'ye göre taş atma, kurban ve tıraş arasındaki sıra vaciptir. Ancak Din İşleri Yüksek Kurulu, Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile diğer mezheplerin görüşüne göre bu sıranın sünnet olduğunu, günümüzde fetva ve uygulamanın bu yönde olduğunu bildirmektedir.
14. Tıraş ve ilk tahallül
Taş attıktan ve kurbandan sonra tıraş olur veya saçınızı kısaltırsınız; cinsel ilişki dışındaki bütün ihram yasakları kalkar.
Akabe cemresine taş attıktan ve kurbanınızı kestikten sonra saçlarınızı tıraş ettirir veya kısaltırsınız. Böylece ihramdan çıkmış olursunuz. Buna ilk tahallül denir.
İlk tahallülle birlikte koku sürünmek, elbise giymek, saç, sakal ve tırnak kesmek gibi bütün ihram yasakları kalkar; ancak eşler arasındaki cinsel ilişki yasağı, ziyaret tavafı yapılıncaya kadar devam eder. İhramlı kişi taş atmış, kurban kesmiş, hatta ziyaret tavafını yapmış olsa bile tıraş olmadıkça ihramdan çıkmış olmaz.
Tıraşın miktarı:
• Erkekler için saçın tamamını dipten tıraş etmek en faziletlisidir. Hanefîlere göre en az başın dörtte birini tıraş etmek veya kısaltmak vaciptir.
• Kadınlar saçlarının ucundan parmak ucu kadar keser.
Ebû Hanîfe'ye göre tıraşın Harem bölgesinde ve bayramın üçüncü günü güneş batmadan yapılması vaciptir; aksi hâlde dem gerekir. Mina Harem bölgesi içindedir.
Diyanet ilmihaline göre günümüzde kurbanlar vekâletle kesildiğinden taş atma ile tıraş arasındaki sıraya uymak yeterlidir. Din İşleri Yüksek Kurulu da bu menasik arasındaki sıranın sünnet olduğu görüşüyle fetva vermektedir.
15. Ziyaret (ifada) tavafı ve haccın sa'yi
Mekke'ye gidip haccın farzı olan ziyaret tavafını yapar, daha önce yapmadıysanız haccın sa'yini de yaparsınız.
Ziyaret tavafı, Arafat vakfesiyle birlikte haccın iki rüknünden biridir; yapılmadıkça hac tamamlanmaz. Vakti bayramın birinci günü fecr-i sâdıktan sonra başlar.
Bayramın birinci günü taş, kurban ve tıraş görevlerini bitirdikten sonra imkân olursa aynı gün Mekke'ye gidip ziyaret tavafını yapmak sünnettir. Ebû Hanîfe'ye göre bu tavafın bayramın üçüncü günü güneş batmadan yapılması vaciptir; mazeretsiz geciktirmek dem gerektirir.
Tavafa Hacerü'l-esved hizasında niyet eder, daha önce anlatıldığı şekilde yedi şavt tavaf edersiniz. Ardından iki rekât tavaf namazı kılarsınız. Tıraş olup ihramdan çıktığınız için bu tavafı normal kıyafetle yaparsınız.
Terviye günü hac ihramına girdikten sonra haccın sa'yini yapmamışsanız, ziyaret tavafından sonra haccın sa'yini yaparsınız. Sa'y yapacaksanız ve hâlâ ihram örtüsündeyseniz tavafta ıztıba ve ilk üç şavtta remel yaparsınız.
Ziyaret tavafı ve sa'y ile ikinci tahallül gerçekleşir; cinsel ilişki dahil bütün ihram yasakları kalkar. Tavaf ve sa'yden sonra Mina'ya dönersiniz.
Âdetli kadınlar temizleninceye kadar ziyaret tavafını erteler; bu mazeretle bayram günlerinden sonraya bırakmak ceza gerektirmez.
16. Teşrik günlerinde şeytan taşlama
Bayramın 2. ve 3. günleri öğleden sonra sırasıyla küçük, orta ve büyük cemreye yedişer taş atarsınız.
Bayramın ikinci ve üçüncü günleri, zeval vaktinden (öğle vakti girdikten) sonra sırasıyla Küçük, Orta ve Akabe (büyük) cemrelerine yedişer taş atarsınız. Böylece her gün yirmi bir taş atılır. Diyanet ilmihaline göre bu iki gün zevalden önce taş atılmaz; atılmışsa yeniden atılması gerekir. Bu günlerin taş atma vakti öğleden sonra başlar ve ertesi günün fecrine kadar sürer.
Küçük ve orta cemreye taş attıktan sonra kenara çekilip kıbleye dönerek dua edersiniz. Akabe cemresine taş attıktan sonra beklemez, hemen ayrılırsınız.
Bayramın üçüncü günü taşlarınızı attıktan sonra, dördüncü günün fecri doğmadan Mina'dan ayrılabilirsiniz. Buna nefr-i evvel denir; Bakara 2/203'te "Kim iki gün içinde acele ederse ona günah yoktur" buyrulmuştur. Bu durumda dördüncü günün taşlarını atmanız gerekmez; topladıysanız uygun bir yere bırakırsınız. Dördüncü günün fecri Mina'da doğarsa o gün de öğleden sonra her üç cemreye yedişer taş atmanız gerekir.
Bayram günlerinin gecelerini Mina'da geçirmek Hanefîlere göre sünnettir. Vaktinde atılamayan taşlar bayramın dördüncü günü güneş batıncaya kadar kaza edilmelidir. Mazeretsiz olarak bir günün taşlarının çoğunu atmamak dem, yarıdan azını atmamak her taş için sadaka gerektirir. Meşru mazereti olanlar vekâletle taş attırabilir.
17. Veda tavafı
Bütün işlerinizi bitirip Mekke'den ayrılmadan önce Kâbe ile vedalaşmak için son bir tavaf yaparsınız.
Hac menasikini tamamlayıp Mekke'den ayrılacak olan afaki hacıların, Kâbe ile vedalaşmak için veda tavafı yapması vaciptir. Buna sader tavafı da denir.
Veda tavafı, Mekke'den ayrılmadan önce, bütün işler bittikten sonra yapılır. Niyette "veda tavafı" diye belirlemek şart değildir; tavafa niyet etmek yeterlidir. Ziyaret tavafından sonra yapılmış nafile bir tavaf, veda tavafına imkân bulamadan ayrılan kimse için veda tavafı yerine geçer.
Tavaftan sonra iki rekât namaz kılarsınız. Başkalarına sıkıntı vermeyecekseniz Mültezem'e gelip dua eder, Hatîm'de dua eder ve zemzem içersiniz. Bu mübarek mekâna yeniden gelmeyi nasip etmesi için Rabbinize yalvarırsınız.
Veda tavafından sonra hemen yola çıkmak sünnettir. Ancak ayrılmayıp bazı işlerle meşgul olursanız, Hanefîlere göre tavafı yeniden yapmanız gerekmez.
Veda tavafını yapmadan yola çıkan kimse mikatı geçmeden dönüp tavafını yaparsa ceza düşer; geçtikten sonra dönmezse dem gerekir.
Âdetli veya lohusa kadınların veda tavafı yapması gerekmez ve ceza da gerekmez. Bu kadınların Mescid-i Haram'ın kapısına gelip dua ederek ayrılmaları müstehaptır.
18. Kadınlar için özel durumlar
Kadınlar ihram kıyafeti, tavaf ve tıraş bakımından bazı farklılıklara sahiptir; âdet hâlinde özel hükümler uygulanır.
Hac ve umrede kadınlarla ilgili Diyanet ilmihalinde belirtilen başlıca farklar şunlardır:
• Kadınlar ihramlıyken normal elbiselerini, başörtülerini ve ayakkabılarını çıkarmaz; yalnızca yüzlerini açık tutar. Eldiven giyebilirler.
• Telbiye, tekbir ve dua ederken seslerini yükseltmezler.
• Tavafta ıztıba ve remel, sa'yde hervele yapmazlar.
• İhramdan çıkmak için saçlarının ucundan parmak ucu kadar keserler.
Âdet ve lohusalık hâlleri:
• Âdetli ve lohusa kadınlar tavaf dışında haccın bütün görevlerini yapabilir: ihrama girebilir, Arafat ve Müzdelife vakfesi yapabilir, şeytan taşlayabilir ve saçını kesip ihramdan çıkabilir.
• Temettu için umre ihramına girdikten sonra âdet gören ve Arafat'a çıkmadan temizlenemeyen kadın, Hanefî mezhebine göre umre ihramını bırakıp hac için ihrama girer ve Arafat'a çıkar. Haccı ifrad olur, şükür kurbanı gerekmez. Hacdan sonra bıraktığı umreyi kaza eder ve ceza olarak bir dem keser. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre ise bu kadın kıran haccına geçmiş sayılır ve kıran kurbanı keser.
• Ziyaret tavafını yapmadan âdet gören kadın temizleninceye kadar bekler; bu gecikme ceza gerektirmez.
• Temizlenmeden Mekke'den ayrılmak zorunda kalan kadın için Din İşleri Yüksek Kurulu, Hanefîlere göre tavafı bu hâlde yapıp bedene kesmesi gerektiğini, ayrıca diğer mezheplerdeki görüşlerle de ihtiyaca göre amel edilebileceğini bildirmiştir.
• Âdetli kadından veda tavafı düşer.
Bu konularda mutlaka kafilenizin din görevlisine danışınız.